ETR to sformalizowany standard komunikacji stworzony przede wszystkim z myślą o osobach z niepełnosprawnością intelektualną, a także dla osób z trudnościami poznawczymi, w spektrum autyzmu czy słabo znających język polski. Opracowanie tekstu w tym standardzie wymaga ścisłego trzymania się określonych reguł i odrzucenia wielu dotychczasowych przyzwyczajeń pisarskich.
Oto kilka zasad zebranych w miniporadniku, jak krok po kroku tworzyć treści w standardzie ETR:
3 złote zasady tworzenia tekstów ETR:
- zasada: Proste słownictwo
- Używaj krótkich zdań pojedynczych, unikaj wtrąceń i zdań wielokrotnie złożonych. Zwracaj się bezpośrednio do czytelnika (np. na „Ty”).
- Zrezygnuj z trudnego słownictwa, metafor, przenośni i obcych zapożyczeń. Jeśli musisz wprowadzić nowe, trudne pojęcie, od razu wyjaśnij w prosty sposób, co ono oznacza.
- W tekstach ETR zawsze nazywaj tę samą rzecz lub osobę tym samym słowem. Zrezygnuj z zaimków – zamiast pisać „on/ona”, powtórz imię danej osoby, by odbiorca nie zgubił wątku.
- Skróty (nawet popularne, jak „np.” czy „WTZ”) zawsze w pełni rozwijaj. Zrezygnuj z procentów, ułamków i dużych liczb, które bywają niezrozumiałe – zamiast „50%” napisz „połowa”, a wielkie kwoty zastąp słowami „dużo” lub „mało”.
- Zamiast pisać, czego nie wolno robić, wskaż, co należy zrobić. Używaj strony czynnej (np. „Pracownik urzędu przekaże Ci informacje” zamiast „Informacje zostaną przekazane”). Nie infantylizuj dorosłych odbiorców – dostosuj język do ich wieku.
- zasada: Proste formatowanie i układ tekstu
- W ETR nie stosuje się klasycznych akapitów. Każde nowe zdanie musi zaczynać się od nowej linijki, a wyrazów pod żadnym pozorem nie wolno dzielić na końcu wiersza. Najlepiej, by jedno zdanie zajmowało tylko jedną linijkę.
- Wykorzystuj wyłącznie czcionki bezszeryfowe, pozbawione ozdobników (np. Arial, Calibri, Tahoma), które są łatwiejsze w odbiorze. Wymagany minimalny rozmiar czcionki to 14 punktów, a niekiedy 16 punktów.
- Tekst należy wyrównywać wyłącznie do lewej strony i nigdy go nie justować, ponieważ nierówne odstępy między wyrazami utrudniają czytanie.
- Najważniejsze informacje w tekście akcentuj za pomocą pogrubienia lub zwrotu „Uwaga!”. Całkowicie zrezygnuj z używania kursywy, podkreśleń, cieniowania, zmiany koloru czy pisania WIELKIMI LITERAMI. Używaj najprostszej interpunkcji, omijając znaki specjalne (/, #, &), a przy wyliczeniach stosuj wypunktowania. Nie stosuj przypisów.
- 3. zasada: Grafiki! 😊
- Sam tekst to za mało. W ETR treść musi być wspierana przez odpowiednio dobrane zdjęcia, rysunki lub piktogramy. Ilustracje te mają w sposób dosłowny i prosty objaśniać tekst. W całym dokumencie staraj się zachować jednolity i konsekwentny styl graficzny.
- Dbaj o przejrzystość układu, przygotowując go w formacie A4 z wysokim kontrastem (czarne litery na czystym, białym tle bez ozdobników).
- Prawidłowo przygotowany materiał oznacz dedykowanym europejskim logo ETR (symbolizującym głowę nad otwartą książką z kciukiem uniesionym w górę). Jest to informacja dla odbiorcy, że dany tekst został do niego dostosowany.
Ostatnim krokiem, decydującym o poprawności tekstu łatwego do czytania, są bezpośrednie konsultacje z grupą docelową – czyli osobami z niepełnosprawnością intelektualną (tzw. self-adwokatami). To oni muszą pełnić rolę audytorów, oceniając, czy dokument faktycznie pomaga im w samodzielnym zrozumieniu komunikatu. Skonsultowanie tekstu z użytkownikami jest również warunkiem koniecznym do tego, by móc legalnie opatrzyć dokument europejskim symbolem ETR.
Chcesz dowiedzieć się więcej i zacząć pisać bez barier?
Zachęcamy do bezpłatnego pobrania pełnej publikacji o ETR: „Standardy tekstu łatwego do czytania i zrozumienia. Rekomendacje dla języka polskiego” oraz z naszą autorską publikacją „Język przystępny i dostępny. Standardy dostępności informacyjno-komunikacyjnej w NGO”.
